GAWĘDY SUSKIE

Gawędy o  Białej Damie, która zamieszkuje komnaty suskiego zamku. 

DAMA ZAKLYNTO W SUSKIM ZAMKU

            Downi moiściewy, to jedon drugiego mog zakloć, w co ino se kcioł, kie sie na niego zgniywoł. Ponoć kiedyś tak sie stało w zamku w Suchy. Gościła tam piykno ksienznicka Cecylia, spokrewniono z Annom Konstancjom z Lubomirskich Wielopolskom. Zakochoł sie w ty Cecylii ślakcic ło imiyniu Krzysztof, co miyszkoł niedaleko pałacu, w rynku. Był un ło czydziyści lot łod nie starsy, gruby i łobleśny. Ni ma sie co wiync dziwić, ze Cecylia go nie kciała. Błagoł ło pomoc Boga w kaplicy zamkowy, ale i to mu nic nie pomogło. Ślakcic łobraził sie na dwozanko i zaklon jo w kamienny posong, ło wizerunku stare i brzydkie baby. Krzysztof za zgodom Anny Konstancji, postawił go w sali rycerskiej zamku suskiego. Zaklocie mogła cofnoć ino tako łosoba, ktora by to posongowo babo pocałowała. Cza przyznać, ze było to bardzo fikuśne zaklocie. No bo kto, by tam kcioł, posong z kamiynia całować. I to jesce taki, co to cliwo babo przedstawio.

            Pewnom razom w sali rycerskiej, na poleconie Anny Wielopolskiej, zebrała sie gromadnie straz miejsko, coby radzić nad ukrócyniom zbójectwa w państwie suskim. Pośrod straznikow był tys Zbyszek. Bardzi go zajmowoł posong, anizeli jakieś tam łobrady.

- Kto tys w taki piykny komnacie, taki brzydki posong postawił – pomyśloł Zbyszek.

- Ani zodnego gustu, ani pomyślunku ni mioł – godoł straznik, po cichu do siebie.

Zbyszek chodził wele tego posongu, przyglondoł sie mu, dotykoł go, jaz sie mu wrescie w gowie zawrociło i wpod nieborok na babo, co to była na tom posongu. Niekconcy jo pocałowol. Naros wyskocyła z niego przepiykno dama.

- Jestem Cecylia – przedstawiła sie ksiynzno, swojomu wybawcy.

Zbyszek jaz zamar z wrażynio. Dama w dugi, cyrwony sukni łolśniła go nie lada. A uroda z nie biła, ze jaz łocy mu tańcowały. Nogi mioł jak z waty. Serce mu biło jak dzwon. Po kwili przysed do siebie. Tak mu sie ta Cecylia spodobała, ze w mig poprosił jo ło roko. Una zasiok wartko sie zgodziła, widzonc takiego przystojnioka.

            Anna Wielopolska to wsyćko widziała i choć była surowom damom, łozkozała suzbie zryktować hucne wesele. Nojpiyrw był ślub w pałacowy kaplicy. A potom biesiadnicy hulali, jedli i pili przez piyńć dni, w suskim, renesansowym zamku.

ZAMKOWO, ŻELAZNO, BIOŁO PANI

Rzec to jasno, ze mowa bedzie ło Pani Annie Konstancji z Lubomirskich, Wielopolskiej i tys Małachowskiej, co rzondziła wielgim państwom suskim. Do niego nolezały wtyncos: Sucha, Stryszawa, Lachowice, Kuków, Krzeszów, Targoszów, Tarnawa Dolna, Tarnawa Górna, Zembrzyce i Marcówka.

            Pochowała ta Anna – moi mili – swego casu dwok menzów. Straśnie, wiync przez los doświadcono, kciała zabocyć ło tom wsyćkim i łoddała sie do imentu, pomnozaniu fortuny dóbr suskik i rzondzoniu, ady nie małym państwom. Anna Konstancja łozbudowała zamek ło nowe wieze. Załozyła piykny park, co i dziś z powodzyniom nom suzy. Łokryśliła prawa i łobowionzki swoik poddanyk. Wydała wiycie – taki dekret, w ktorym było wyraźnie powiedziane, ze kie kto państwo suskie łopuści i pojedzie za granico, a nie wroci do domu w przeciongu śtyrek niedziel, ton będzie uwiynziony w zamkowyk lochak i dostanie jesce inso koro. A kie zasiok wyjedzie z suskiego państwa, to jus zginie za to na subienicy. Anna powołała do zycio łoddziały wojokow, coby ścigały zbójow. Załozyła sond i sama jego wyroki zatwierdzała. Robiła to wsyćko po to,  coby je surowe prawo było reśpektowane. A ze była bardzo jurno, una tys na cele tyk wojsk stoła. Kie jus pojmała zbójnikow, zaros ik łosondziła, a litości lo nik ni miała. Kozała im przypolać boki, łoblywać wrzoncom łolejom, abo smołom. Polecała tys przywionzać ik linami do pryngierza i katować batom do upadłego. Kie tego było za mało, rozkozała, coby uni lezeli na madejowym łozku. To była – wiycie – tako ława z kołowrotkiom, co suzyła do łościonganio pory końcyn, ronk, abo nog, abo tys jednyk i drugik naros. Byli i tacy hardzi złocyńcy, ze i to przeczymali. No to zamkowo, zelazno, biało Pani, miała lo nik w zanodrzu dyby, zwane tys gonsiorami. Wtyncos takie łofiary musiały włozyć roce i nogi do śpecjalnie zrobionyk wyciyńć, które potom zabijano drewnianomi gwoździami, abo zamykano na kótke. Nie dawano takim zbójom zodnego pozywiynio, ani picio. Kie jesce i to było za mało, uwiynzioni wkładali nogi do hiszpańskik botow, co przybiyrały formo imadła, zamkniotego w drewnianom abo metalowom pudełku. Kie dokrocano śroby, boty te robiły się coros ciaśnijse i miazdzyły une łokropnie stopy zbójcow. Cynsto, coby wiocy bolało, boty te mioły kolce. Było i tak, ze kie już łofiary takie boty ubrały, dodatkowo podgrzywano je zapolonom pochodniom. Nie dziwta się – moi kochani – ze z tyk podziymnyk lochow, dochodziły nieros jenki i wrzaski, na cało Sucho i łokolice.

            To zamkowo Panio, kie umarła pochowano w kościelny krypcie. Pora dni poźni dzioły się w pałacu cuda. Czaskały drzwi same, a łod nogłego powiywu wiatru wsyćkie świycki się zgasiły. W mroku słychać ino było jakiesik kwilynie i chichoty. Łobrazy co w komnatak wisiały same spadały, abo zmiyniały swoje downe miyjsce, na cołkiom inse. Bioło Pani przechodziła sie piyrse po komnatak, a potom po kruzgankak pałacowyk. Ukazywała sie poźni, co jakiś cos, całym pokolyniom Wielopolskich, Branickich i Tarnowskich. Ujrzeli jo tys niymieccy zołnierze, co w zamku w Suchy znaleźli kwatero, kiej tu była łokupacja. Anna Konstancja, kie łaziła po kruzgankak zamku, faszyści sczylali do nie z karabinow. I choć cylnie w nio trafiali, una dali śpacyrowała i nic se z nik nie robiła.

            Downo jus te zamkowe, zelazne, białe Pani nik nie widzioł. Godajo, ze una ponoć ukazuje sie ino złym ludziom, ale takim do śpiku kości złym. Teros takik ludzi w Suchy, ani tys w łokolicy ni ma. No to una łodpocywo i sie nie pokazuje. Dejze ji ta Boze wiecny łodpocynek, bo nie do nos, ino do Ciebie Panie, nolezy je łosondzonie, jak i kozdego z nos. A kie kces – mój dobry cowieku – przyrzondy do tortur poznać, jakie za Anny Konstancji stosowane były, to idze na zamek suski i podziwioj. A nie bój sie nicego, bo tys ci się nic złego, teros w nasyk casak nie stanie.    

 Hej!

  Kazimierz Surzyn